Yêu thương tha nhân
là cách thể hiện tình yêu
đối với Thiên Chúa
(Chúa nhật 30 Thường Niên, 25/10/2026)
Điều răn trọng nhất
(34) Khi nghe tin Đức Giêsu đã làm cho nhóm Xađốc phải câm miệng, thì những người Pharisêu họp nhau lại. (35) Rồi một người thông luật trong nhóm hỏi Đức Giêsu để thử Người rằng: (36) «Thưa Thầy, trong sách Luật Môsê, điều răn nào là điều răn trọng nhất?» (37) Đức Giêsu đáp: «Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi. (38) Đó là điều răn quan trọng nhất và điều răn thứ nhất. (39) Còn điều răn thứ hai, cũng giống điều răn ấy, là: ngươi phải yêu người thân cận như chính mình. (40) Tất cả Luật Môsê và các sách ngôn sứ đều tuỳ thuộc vào hai điều răn ấy».
CHIA SẺ
1. Hai điều răn trọng nhất của Do Thái giáo
và Kitô giáo
Người khôn ngoan thì trong
mọi lãnh vực luôn luôn phân biệt điều chính và điều phụ, điều cốt lõi và điều «bì phu», điều cần thiết và điều ích lợi,
điều quan trọng và điều không quan trọng. Phân biệt như thế không phải để chỉ
làm điều chính và bỏ điều phụ, mà để khi không thể làm được cả hai, thì phải ưu
tiên cho điều chính. Vì điều chính là yếu tố quyết định thành công, không thực
hiện nó thì chắc chắn sẽ thất bại. Còn điều phụ, nếu làm được thì rất tốt, rất
ích lợi, có thể làm cho sự thành công rực rỡ hơn, nhưng không làm được thì cũng
vẫn có thể thành công.
Trong việc giữ đạo và nên
thánh, chúng ta cũng cần biết điều nào là cốt tủy, là quan trọng nhất; nếu
không giữ điều này thì coi như chưa phải là giữ đạo, và không thể nên thánh,
cho dù có giữ những điều phụ thuộc một cách thật hoàn hảo. Bài Tin Mừng hôm nay
cho chúng ta biết, giữa biết bao giới răn, thì giới răn quan trọng nhất là mến
Chúa và yêu người. Đó là cốt tủy của lề luật: «Tất cả Luật Môsê và các sách ngôn sứ đều tuỳ thuộc vào hai điều răn ấy»
(Mt 22:40).
Nếu giữ đạo mà không phân
biệt điều nào chính điều nào phụ, thì chúng ta dễ giữ đạo theo «kiểu Pharisêu» đã bị Đức Giêsu tố cáo: «Các người nộp thuế thập phân về bạc hà, thì
là, rau húng, mà bỏ những điều quan trọng nhất trong Lề Luật là công lý, tình
thương và lòng chân thành» (Mt 23:23); «Các
người lọc con muỗi, nhưng lại nuốt con lạc đà» (23:24). Hướng dẫn người
khác giữ đạo và nên thánh mà không phân biệt chính phụ, thì dễ trở thành «những kẻ dẫn đường mù quáng» (23:16). Do
đó, bài Tin Mừng hôm nay có tầm quan trọng đặc biệt cho mọi Kitô hữu muốn giữ
đạo và nên thánh.
2. Hai điều răn tóm lại thành một điều răn: «yêu
thương»
Cũng trong chiều hướng tìm
cái chính yếu, ta có thể tiếp tục đặt vấn đề: trong hai điều răn ấy, điều răn
nào quan trọng, chính yếu hơn? Hầu như mọi người đều cho rằng yêu Chúa quan
trọng hơn.
Phải nói đây là hai giới
răn rất đặc biệt, có vẻ là hai giới răn khác nhau, nhưng thật ra chỉ là hai
cách diễn tả khác nhau của một giới răn duy nhất. Cả hai giới răn chỉ có một
động từ duy nhất là «yêu», đối tượng của động từ «yêu» này có vẻ là hai đối tượng khác biệt nhau: tuy có thể phân biệt rõ rệt
trên lý thuyết, nhưng trên thực tế và thực hành thì dường như không thể phân
biệt, và không nên phân biệt. Vì thế, hai điều răn ấy «tuy hai mà một», tương tự như hai trang của cùng một tờ giấy: tuy
là hai mặt khác nhau, nhưng chỉ là một tờ giấy duy nhất.
Thật vậy, rất nhiều lời
trong Thánh Kinh cố tình đồng hóa Thiên Chúa với tha-nhân-của-chúng-ta. Cụ thể nhất là trong đoạn nói về cuộc phán
xét cuối cùng (x. Mt 25:31-46), Đức Giêsu đồng hóa chính Ngài với tha nhân, đặc
biệt với những người đau khổ, nhỏ bé, bị khinh thường, áp bức: «Ta bảo thật các ngươi: mỗi lần các ngươi làm
như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi
đã làm cho chính Ta», và «mỗi
lần các ngươi không làm như thế cho một trong những người bé nhỏ nhất
đây, là các ngươi đã không làm cho chính Ta» (Mt 25:40&45).
Tại sao thế? Vì con người
là «hình ảnh của Thiên Chúa» (St 1:26-27;
9:6). Có ai yêu một người mà lại không yêu bức ảnh của người ấy không? Ta thấy
những cặp tình nhân, khi không có mặt nhau, thường hôn lên ảnh của nhau. Hơn
thế nữa, con người là con cái của Thiên Chúa: ngay khi được tạo dựng, con người
đã được Thiên Chúa yêu thương và nâng lên hàng con cái Ngài (x. Kn 5:5; Lc 20:36;
Ga 11:52; Rm 8:16). Và Ngài yêu quí con người đến mức, sau khi họ sa ngã, Ngài
đã cho Con Độc Nhất của Ngài xuống trần, chịu đau khổ và chết để cứu chuộc họ (x.
Ga 13:1; Rm 5:6-8; 14:15b; 1Cr 15:3; 2Cr 5:15; 1Tx 5:10; 1Pr 3:18). Do đó, ai
yêu Thiên Chúa, tất nhiên cũng phải yêu con cái của Ngài, những người mà Ngài
hết mực yêu thương: «ai yêu mến Đấng sinh
thành, thì cũng yêu thương kẻ được Đấng ấy sinh ra» (1Ga 5:1).
Như vậy, tha nhân bên cạnh
và chung quanh chúng ta chính là hiện thân cụ thể và gần gũi chúng ta nhất của
chính Thiên Chúa. Vì thế, yêu những người ấy là yêu chính Thiên Chúa, và không
yêu họ chính là không yêu Ngài. Người Kitô hữu có đức tin đích thực phải nhìn
thấy chính Thiên Chúa ở nơi những người mình gặp hằng ngày, và yêu Ngài ở nơi
họ. Không thể yêu Ngài cách nào khác chính đáng hơn yêu Ngài nơi tha nhân.
Chính vì thế, thánh Gioan mới nói: «Nếu
ai nói: “Tôi yêu mến Thiên Chúa” mà lại ghét anh em mình, người ấy là kẻ nói
dối; vì ai không yêu thương người anh em mà họ trông thấy, thì không thể yêu
mến Thiên Chúa mà họ không trông thấy» (1Ga 4:20). Do đó, «ai yêu mến Thiên Chúa thì cũng phải yêu
thương anh em mình» (1Ga 4:21).
Quả thật, không phải là
phi lý mà thánh Phaolô và Giacôbê đã tóm lại toàn bộ lề luật không còn vào hai
giới răn, mà vào một giới răn duy nhất: «Anh
em hãy mang gánh nặng cho nhau, như vậy là anh em chu toàn luật Đức Kitô»
(Gl 6:2); «Ai yêu người, thì đã chu
toàn Lề Luật» (Rm 13:8); «Các
điều răn đều tóm lại trong lời này: Ngươi phải yêu người thân cận như
chính mình. (…) Yêu thương là chu toàn Lề Luật» (13:9-10); «Luật Kinh Thánh được đưa lên hàng đầu
là “Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình”» (Gc 2:8). Không những ta
phải yêu thương những người chung quanh mình, hy sinh cho họ, mà còn phải làm
sao để họ cũng sống yêu thương và thúc đẩy nhau sống yêu thương nữa: «Chúng ta hãy để ý đến nhau, làm sao cho
người này thúc đẩy người kia sống yêu thương và làm những việc
tốt» (Dt 10:24).
3. Thực hiện việc yêu Thiên Chúa bằng việc
yêu tha nhân
Để dễ hiểu những điều
trên, ta hãy xét trường hợp của một người cha rất giàu có, rất khỏe mạnh, không
thiếu thứ gì, cũng không cần thứ gì cả. Người cha ấy có một đàn con đông đảo,
nhưng vì lỗi của chúng nên chúng trở nên nghèo nàn, đau khổ, thiếu thốn. Nguyên
nhân gây nên tình trạng đau khổ ấy là chúng không biết yêu thương. Người cha ấy
đã tìm đủ cách để đàn con hạnh phúc hơn, bằng cách giáo dục để chúng có nhiều
tình thương hơn, vì một khi chúng biết yêu thương thì tất nhiên và tự nhiên
hạnh phúc sẽ đến với chúng. Thử hỏi người cha ấy mong mỏi gì nơi đàn con? Chắc
chắn là mong chúng yêu thương nhau (x. Ga 13:34-35).
Có một đứa con kia mong
cha ban cho mình của này vật nọ, nên chỉ biết nghĩ đến cha, mong hầu hạ cha, lo
cho cha từng chút, đang khi cha đã quá đầy đủ, chẳng cần ai lo cho cha một thứ
gì. Ngược lại, đối với những anh em ruột thịt bên cạnh mình đang đau khổ và
thiếu thốn, đang cần được chăm nom săn sóc, thì người ấy chẳng thèm đoái hoài
đến. Thử hỏi người cha ấy có hài lòng về cách xử sự của người con ấy không?
Cách xử sự như thế có hợp lý không? Nếu ta là người cha ấy, ta sẽ nghĩ gì về
đứa con ấy, ta muốn nó xử sự thế nào?
Nếu ta là người cha ấy,
chắc chắn điều ta mong mỏi nhất là thấy con cái mình yêu thương nhau, lo cho
nhau, hy sinh cho nhau, và hễ chúng làm được điều ấy, thì ta sẽ hài lòng vô
cùng, vì tình thương của chúng đối với nhau sẽ làm cho chúng hạnh phúc, là điều
ta mong muốn nhất. Ta nghĩ rằng chính những đứa biết yêu thương anh em mình một
cách vô vị lợi mới là những đứa con hiếu thảo, vì chúng có tình thương đích
thực. Vì nếu anh em chúng nghèo khó và khó thương mà chúng còn thương được, ắt
chúng phải thương yêu cha chúng hơn nhiều. Còn những đứa chỉ nghĩ tới cha mình
giàu có, nên lo chăm chút cho cha đang khi cha chẳng cần điều đó, mà chẳng hề
nghĩ đến anh em mình, thì tình thương của chúng đối với cha rất đáng nghi ngờ.
Có thể chúng tỏ ra yêu cha chỉ để có lợi cho bản thân chúng mà thôi: việc chúng
chăm chút đến cha có thể chỉ là một chiến thuật cầu lợi theo sự khôn ngoan ích
kỷ của chúng.
Minh họa trên cho thấy
chúng ta phải yêu mến Thiên Chúa bằng cách nào. Có thể nói điều răn quan trọng
nhất chính là «yêu mến Thiên Chúa hết
lòng, hết linh hồn và hết trí khôn». Nhưng phải thể hiện tình yêu ấy thế
nào cho phù hợp với ý của Thiên Chúa? Qua giáo huấn của Đức Giêsu, ta thấy cách
tốt nhất để thể hiện tình yêu của mình đối với Thiên Chúa chính là thực hiện
điều răn thứ hai: «yêu người thân cận như
chính mình». Đức Giêsu đã làm gương về điều ấy. Ngài chết trên thập giá vì
yêu thương con người, đồng loại của Ngài (với tư cách Ngài là một con
người), nhưng cái chết ấy chính là lễ hy sinh để thờ phượng Thiên Chúa
được Thiên Chúa đánh giá cao nhất. Vậy cách thờ phượng Thiên
Chúa, yêu mến Thiên Chúa tốt nhất chính là yêu thương những người người chung
quanh mình, những người mình gặp hằng ngày, và hy sinh bản thân mình cho họ.
CẦU NGUYỆN
Tôi
nghe Thiên Chúa nói với tôi: «Cha là
Thiên Chúa, Cha không cần và không thiếu một thứ gì. Vậy thì con yêu Cha cách
nào đây? Nếu con muốn yêu Cha cách thực tế, con hãy yêu Cha nơi những người
sống chung quanh con, họ chính là hiện thân của Cha ở bên cạnh con. Con yêu họ,
chính là con yêu Cha, và đó là cách tốt nhất để con tỏ lòng hiếu thảo đối với
Cha».
Nguyễn Chính Kết